اين واژه در دنياي امروز به معناي استفاده ورزشكار از مواد يا روش‌هايي است كه به قصد افزايش كارآيي در ورزش انجام مي‌شود. برخي ورزشكاران از حدود 40 سال پيش از هورمون‌هاي جنسي مردانه و مشتقات آنها براي‌نيروزايي استفاده مي‌كرده‌اند كه امروزه بسياري دچار عوارض آنها از جمله سرطان كبد شده‌اند. اخيرا داروهاي جديدتري مورد استفاده برخي ورزشكاران قرار مي‌گيرد كه هنوز حتي اثر بخشي آنها در افزايش نيروي جسمي مورد مطالعه علمي دقيق قرار نگرفته است و عوارض بسياري از آنها هنوز ناشناخته اند.به همين دليل براي حفظ سلامت جسمي ورزشكاران و پيشگيري از عوارضي كه آنان ناآگاهانه دچار مي‌شوند، كميته بين‌المللي المپيك استفاده بسياري از آنها را ممنوع كرده است و آزمايشات متعددي براي اطمينان از اين امر برروي ورزشكاران رقابت‌هاي رسمي انجام مي‌دهد.
كاربرد واژه دوپينگ كمتر از صد سال قدمت دارد.نخستين مورد مرگ بر اثر مصرف دارو در سال 1886 ميلادي در يك مسابقه محلي دوچرخه سواري اتفاق افتاد.در سال 1910 ميلادي دوپينگ براي اولين بار جنبه رسمي و قانوني پيدا كرد به‌طوري‌كه در اين سال،در يك مسابقه اسب سواري، اسب‌هاي مسابقه از نظر مصرف مواد نيروزا مورد آزمايش قرار گرفتند. در المپيك 1954 گزارشاتي مبني بر استفاده از دارو توسط ورزشكاران شوروي سابق انتشار يافت.مرگ كورت انمار جانسون دوچرخه سوار دانماركي در سال 1960 خبري تكان‌دهنده براي جهان ورزش بود.تا اينكه اولين آزمايشات دارويي در المپيك به سال 1968 در المپيك زمستاني فرانسه به عمل آمد.دوپينگ در عصر جديد:در سالهاي اخير همگام با پيشرفت دانش پزشكي و داروسازي در كنار استفاده صحيحي از كشفيات روزافزون اين علوم،متاسفانه عده‌اي با اهداف سودجويانه استفاده نابجا از داروها را در جامعه اشاعه مي‌دهند. يكي از عرصه‌هاي اين سودجويي كاربردي غير از داروها در ورزش و ترويج آن بوده است كه اهداف اقتصادي،اجتماعي و حتي سياسي در وراي اين موارد استفاده نابجا وجود دارد.موارد فراوان خلع مدال،عوارض زيانبار گسترده جسمي و روحي گزارش شده از ورزشكاران و بالاخره موارد مرگ و مير قابل توجه ناشي از ارتكاب دوپينگ،حاكي از گسترش تكان دهنده اين ضد ارزش در صحنه ورزش مي‌باشد.
در سال1981 يك بررسي در بين دانش آموزان ورزشكار آمريكايي نشان داد كه 80 درصد افراد تحت مطالعه حداقل يك مورد سابقه استفاده از الكل،20 درصد از آنها سابقه مصرف ماري جوانا و 2 درصد از اين افراد تجربه مصرف استروئيدهاي آنابوليزان را داشته اند.در يك بررسي ديگر بر روي رشته‌هاي ديگر ورزشي كمترين ميزان كاربرد داروها در رشته ‌هاكي روي چمن و بيشترين ميزان كاربرد در رشته‌هاي وزنه‌برداري و دووميداني ثبت شده است.در حال حاضر تمامي سازمان‌هاي اجرايي ورزش و در راس آنها كميسيون پزشكي كميته بين‌المللي المپيك كه از سال 1976 فعاليت رسمي خود را شروع كرده مسئوليت مبارزه با دوپينگ را در سراسر جهان برعهده دارند. اين سازمان‌ها تدوين و انتشار فهرست‌هايي همراه با تجديدنظر مداوم را در برنامه كار خود قرار داده‌اند و به انتشار اين فهرست‌ها همراه با انتشارات آموزشي ديگر و نيز انجام آزمايشات دارويي روي نمونه‌هاي گرفته شده از ورزشكاران نسبت به ريشه‌كني دوپينگ اقدام مي‌نمايند.

رخدادهاي مهم در تاريخ دوپينگ

اولين مورد مرگ ورزشكاران در سال1886 رخ داد كه يك دوچرخه سوار به نام لينتون در اثر استفاده بيش از حد داروي تري متيل درگذشت.
در مسابقات المپيك يك دونده ماراتن به نام توماس هيكس در اثر مصرف برندي و استريكلين در شرف مرگ قرار گرفت.
دهه 1950 روس‌‌ها از هورمون‌هاي مردانه براي افزايش قدرت و نيرو و آمريكايي‌ها نيز استروييدها را به اين منظور استفاده نمودند.
1960- دوچرخه سوار دانماركي در المپيك رم به علت مصرف بيش از حد آمفتامين‌ها فوت كرد.
1964- افزايش قابل توجهي در ظاهر عضلات ورزشكاران در المپيك ديده شد كه شك در مصرف داروها را برانگيخت.
1967- كميته بين‌المللي المپيك بعد از مرگ تامي سيمپسون به علت مصرف غير از آمفتامين‌ها واكنش نشان داد.
1968- اين كميته با تعريفي از دوپينگ ليست داروهاي غيرمجاز را ارايه داد و بدين ترتيب انجام آزمايش در بازي‌هاي المپيك شروع شد.
1988‌- در المپيك سئول، تست بن جانسون از نظر مصرف استروئيد‌هاي آنابوليزان مثبت و اين ورزشكار از مسابقات خلع و از ورزش محروم گرديد. همچنين دو وزنه‌بردار بلغاري كه به مقام نخست المپيك دست يافته بودند به علت دوپينگ محروم شدند.
1994- ديه گو مارادونا فوق ستاره فوتبال آرژانتين در مسابقات جام جهاني 1994 آمريكا به علت مصرف داروهاي محرك از همراهي با تيمش محروم گرديد و بدين ترتيب آرژانتين بدون مارادونا از آن دوره مسابقات حذف گرديد.
-2000براي مبارزه هر چه شديدتر با اين پديده شوم،كميته مبارزه با دوپينگ تشكيل شده و آماده برخورد جدي با متخلفين در مسابقات المپيك شد.
گزارش اين قسمت ما بحث پيرامون دوپينگ در فوتبال ايران، آن هم در هفته‌هاي پاياني ليگ برتر است اما شايد ذكر نكته اي جالب توجه در اين باره خالي از لطف نباشد.
پيش از اين اشاره كرده بوديم كه سازمان جهاني دوپينگ (WADA) و فدراسيون جهاني فوتبال (FIFA) بر سر نمونه‌گيري از ورزشكاران فوتبال با يكديگر اختلاف نظر شديدي داشتند. مهرزاد خليليان، رئيس سابق فدراسيون پزشكي - ورزشي و دبير كل ستاد مبارزه با دوپينگ ايران در اين خصوص مي‌گويد: بله اين اختلافات زياد است و نمونه آن را در ايران هم مشاهده مي‌كنيد. يكي از دلايلي كه باعث شد، ما در فوتبال زياد فعاليت نكنيم اختلافات فيفا و واداست. فيفا قوانين و ادا را قبول ندارد و وادا هم به آنها اولتيماتوم داده است تا به عضويت آژانس دربيايند. اگر فيفا قبول نكند احتمال دارد كميته بين‌المللي المپيك فوتبال را از المپيك حذف كند.

*شما فكر مي‌كنيد در اين كشمكش كدام طرف برنده مي‌شود؟
وادا: اگر فيفا قبول نكند با جبهه‌گيري شديد مجامع جهاني روبه‌رو مي‌شود. الان در كشورهايي مثل فرانسه و ايتاليا دوپينگ جرم كيفري محسوب مي‌شود و فرد متخلف به زندان مي‌رود. اگر فيفا با وادا به توافق نرسد با چالش‌هاي زيادي روبه‌رو مي‌شود.
ستاد مبارزه با دوپينگ سازمان تربيت‌بدني سال‌هاي زيادي است كه با ستاد مبارزه با دوپيگ فدراسيون فوتبال اختلاف نظر دارد. به بيان ساده‌تر، بر اساس قوانين ورزش ايران، كليه رشته‌هاي ورزشي بايستي زير نظر ستاد مبارزه با دوپينگ سازمان ورزش فعاليت كنند تا سلامت ورزشكاران به تاييد اين ستاد برسد اما اين قضيه با استقلال طلبي فدراسيون فوتبال، با حواشي جالبي روبرو شد. ستاد مبارزه با دوپينگ فدراسيون فوتبال، با استعلامي كه از فدراسيون جهاني اين رشته گرفت به سازمان تربيت بدني اجازه نمي‌دهد تا در اين خصوص دخالت كند. اين فدراسيون اعتقاد دارد بايستي به صورت مستقل وضعيت دوپينگ در فوتبال را پيگيري كند.
يك نمونه از حواشي مربوط به درگيريهاي ميان فدراسيون فوتبال زنان دكتر دادكان و سازمان تربيت بدني را بخوانيد :
سوت پايان بازي، شروع ماجرا بود. دكتر علي طاهري، سخنگو و دبير كميته برنامه‌ريزي و نظارت ستاد ملي مبارزه با دوپينگ، منتظر شد تا بازيكنان به رختكن بروند و سپس با دستيارانش وارد عمل شد. او كه با مراجعه به مهدي اربابي، مسئول برگزاري بازي پرسپوليس و استقلال اهواز، خواست تا دو بازيكن از هر تيم براي انجام آزمايش انتخاب شوند و البته با ممانعت او روبه رو شد، مي‌گويد: روز پنجشنبه تيم كنترل‌كننده ستاد ملي مبارزه با دوپينگ طبق برنامه‌هاي منظم ستاد، براي نمونه‌گيري از ليگ فوتبال، ديدار دو تيم پرسپوليس و استقلال اهواز را برگزيد كه در نهايت موفق به نمونه‌گيري نشد. اين بار البته بازيكنان نبودند كه از آزمايش جلوگيري كردند بلكه اين مهدي اربابي بود كه پروسه نمونه‌گيري را در همان مرحله انتخاب بازيكن متوقف كرد. در واقع اصلا بازيكني انتخاب نشد.
محمد دادكان، رئيس فدراسيون فوتبال، توضيح مي‌دهد: هرگونه اقدامي در زمينه انجام آزمايش دوپينگ از بازيكنان فوتبال بايد با هماهنگي فدراسيون فوتبال انجام شود.
علي كفاشيان، معاون فني سازمان تربيت بدني، مسئول هماهنگ كردن اين اقدام ستاد مبارزه با دوپينگ بوده است. او در پاسخ به دادكان مي‌گويد:ما با فدراسيون هماهنگ كرده بوديم. دو هفته پيش طي نامه‌اي به ستاد مبارزه با دوپينگ فدراسيون فوتبال اعلام كرده بوديم كه هماهنگي‌هاي لازم را صورت دهند اما آنها در اطلاع‌رساني به سازمان ليگ كوتاهي كرده بودند.
كنترل دوپينگ در فوتبال پيش از اين بر عهده كميته ضد دوپينگ فدراسيون فوتبال بود كه به رياست دكتر شريف زير نظر كميته ملي المپيك فعاليت مي‌كرد اما اين ماجرا به اين دليل پديد آمد كه ستاد مبارزه با دوپينگ سازمان تربيت بدني تصميم گرفت به طور مستقيم مسئله دوپينگ در فوتبال را زير نظر بگيرد. دادكان خاطرشان مي‌كند: <براي اين ديدار كميته پزشكي فدراسيون طي نامه‌اي به كميته ضد دوپينگ فدراسيون درخواست انجام آزمايش دوپينگ را داد. در واقع اين طور نيست كه ستاد ملي مبارزه با دوپينگ بدون هماهنگي با كميته پزشكي و ضد دوپينگ فدراسيون فوتبال بتواند كاري را انجام دهد.> اما كميته ضد دوپينگ فدراسيون هم در پايان بازي اقدام به نمونه گيري از بازيكنان نكرد. دكتر شريف و دستيارانش منتظر بودند تا نمونه‌گيري توسط ستاد مبارزه سازمان انجام شود اما كوتاهي فدراسيون چنين ماجرايي را به دنبال داشت. علي طاهري، در اين باره گزارشي نوشت و به دفتر كفاشيان فرستاد.
گزارشي كه در پايان او خواستار مجازات مسئولان مقصر در اين ماجرا شده است. علي كفاشيان براي همين دادكان را براي ارائه توضيحات به سازمان تربيت‌بدني فراخوانده است. اين براي چندمين بار است كه فدراسيون محمد دادكان روبه روي سازمان تربيت بدني قرار مي‌گيرد و مي‌كوشد تا با اقدامات اين چنيني استقلال خود را به اثبات برساند.
از كنار تمام اين حواشي، ناگهان مسائلي به وجود مي‌آيد كه به راحتي، حاشيه اي به بزرگي نابودي يك ورزشكار براي مدت زيادي را رو مي‌كند، هر چند به نقل از برخي رسانه‌هاي رسمي، هربار كه نمونه‌هاي دوپينگ گرفته مي‌شود نتيجه‌اش يا منفي است يا بر اساس منافع ملي مسكوت مي‌ماند.

خلاصه‌خبر

1- چهار ‌نفر در ليست امير حضور داشتند، وحيد طالب‌لو، ابراهيم ميرزاپور، حسن رودباريان و دروازه‌بان مورد نظر، گزينه‌هايي كه از نظر بيشتر حاضران در جلسه منزل آقاي سرمربي بهترين انتخاب‌ها بودند اما به يكباره افشين پيرواني خبري را اعلام كرد كه همه حاضران شوكه شدند: آقا... را دعوت نكنيم.> چرا؟ او براي حرفش دليلي قانع‌كننده داشت، <جواب آزمايش دوپينگ او مثبت اعلام شده است.>
2- دوپينگ اين بازيكن مي‌تواند شروع توفاني مهيب در فوتبال كشور باشد. سال‌هاست كه بسياري از كارشناسان اعتقاد دارند، بسياري از بازيكنان فوتبال دوپينگ مي‌كنند ولي هربار كه نمونه‌هاي دوپينگ گرفته مي‌شود نتيجه‌اش يا منفي است يا بر اساس منافع ملي فوتبال مسكوت مي‌ماند.
اين گونه بود كه خبر رسمي دوپينگ مهدي واعظي، دروازه‌بان فعلي تيم فوتبال پرسپوليس، آن روزها به حاشيه‌اي بزرگ براي تيم ملي فوتبال ايران بدل شده بود. شايد هماهنگي بيشتر آژانس مبارزه با دوپينگ و فدراسيون فوتبال، اجازه نمي‌داد تا بعد از چند ماه حضور در اردوي تيم ملي، ناگهان مربي مجبور شود تا در روز آخر اسم وي را از ليست نهايي خارج كند. شايد با اين كار از حاشيه جلوگيري مي‌شد.
اما شايد هيچ خبري آرامش‌دهنده‌تر از اين موضوع نباشد كه ستاد مبارزه با دوپينگ فدراسيون فوتبال، در اين هفته‌هاي حساس تمركز خود را براي انجام وظيفه به نحو احسن انجام مي‌دهد.
رييس كميته ضددوپينگ فدراسيون فوتبال با اشاره به طرح جديد اين كميته در راستاي مبارزه جدي با دوپينگ در فوتبال كشور گفت: ما بر اساس استفاده از قوانين فيفا طرحي را اجرا مي‌كنيم كه به صورت بالقوه از تمامي ديدارهاي فوتبال كشور كنترل دوپينگ به عمل آوريم.
در اين طرح داوران بازيكنان مشكوك را به كميته ضد دوپينگ معرفي مي‌كنند. دكتر محمدرضا شريف در گفتگوي خود اظهار كرد: داوران در ليگ برتر فوتبال، اين حدود و اختيارات را پيدا خواهند كرد در صورتي كه به رفتار غيرمتعارف هر بازيكني در حين بازي يا پس از پايان ديدار مشكوك شوند، بلافاصله ورزشكار را به كميته ضددوپينگ فدراسيون معرفي كنند.
پس از پايان ديدار، فراخواني براي بازيكن مورد نظر صادر مي‌شود كه در زمان و مكان معين از آنها نمونه‌گيري شود. بدين ترتيب در هر مسابقه‌اي احتمال نمونه‌گيري به صورت بالقوه وجود دارد.
شريف با اشاره به آموزش داوران در زمينه علائم استفاده از داروهاي نيروزا خاطرنشان كرد: در اين زمينه داوران نيز با موارد مختلفي در زمينه استفاده از مواد نيروزا آشنا مي‌شوند. مهم‌ترين مسئله در اين ميان آشنايي داوران با علائم استفاده از مواد نيروزاست كه به زودي با برپايي كلاس‌هاي مختلف اقدام به اين امر خواهيم كرد.
دكتر شريف با اشاره به نحوه نمونه‌گيري از بازيكناني كه داوران معرفي مي‌كنند يادآور شد: پس از پايان هر رقابت، داور گزارش خود را به نماينده فدراسيون اعلام مي‌كند و در صورت صلاحديد داور در زمينه كنترل دوپينگ از بازيكني، سريعا بازيكن مورد نظر به كميته ضد دوپينگ معرفي مي‌شود. در نهايت در همان زمان بلافاصله كميته ضددوپينگ از سوي نماينده فدراسيون زمان و مكان مورد نظر را به بازيكنان اعلام مي‌كند تا براي تست دوپينگ آماده شود.
در اين زمينه بازيكنان بايد مقررات را رعايت كنند و گفتن شفاهي نماينده فدراسيون نيز همچون دستور كتبي تلقي مي‌شود. از طرف ديگر معرفي بازيكنان در زمان مقرر بسيار ضروري است و حتي نيم ساعت تاخير نيز مشكل‌ساز مي‌شود.
رييس كميته ضددوپينگ فدراسيون فوتبال در ادامه درباره اينكه اثر برخي داروهاي مصرفي تا چند روز از بين مي‌رود و اين مسئله كار نمونه‌گيري را سخت خواهد كرد گفت: فراخوان كميته به سرعت و پس از پايان ديدار خواهد بود و به گونه‌اي تنظيم نمي‌شود كه اثرات برخي از داروها و به خصوص داروهاي محرك از بين برود.

يك نيم‌گزارش خواندني!!

يك نشريه سوئيسي اقدام به معرفي فوتباليست‌هاي مشهور جهان كه دخانيات مصرف مي‌كنند كرده است.
اين نشريه با چاپ تصويري از زين الدين زيدان كاپيتان سابق تيم ملي فرانسه در حال سيگار كشيدن نوشته است: زيدان، ويلي سانيول، پاتريك ويرا و فابين بارتز فقط چند ساعت قبل از بازي فينال با ايتاليا سرگرم سيگار كشيدن بودند و چنين چيزي در اردوها و ساعات خارج از مسابقه بازيكنان عجيب نيست.
به نوشته اين نشريه هيچ يك از اعضاي تيم ملي بلغارستان روز قبل از بازي با اسپانيا در جام جهاني 98 در هتل محل اقامتشان حضور نداشتند و همگي در رستورانها و اماكن تفريحي سرگرم بودند.
در اين بازي بلغارستان 1 -6 شكست خورد. هريستو استويچكوف بازيكن سابق بلغارستان يك سيگاري قهار است.در تيم فرانسه نيز فابين بارتر و لوران بلان سيگاري هستند اما هرگز به پاي پل گاسكوين و توني آدامز نمي‌رسند.
به نوشته اين نشريه قطعا اين سوال مهمي براي مردم است كه هشام الغروش و‌ هايله گيبرسيلاسي كه ركوردداران دو جهان هستند چرا سيگار مي‌كشند؟
ميروسلاو بلاژويچ مربي سابق كرواسي نيز خيلي سعي كرد كه بليچ مدافع خود را از سيگار دور كند اما نصيحتهاي او هيچ تاثيري روي اين بازيكن نداشت.
دانيل پاسارلا نيز به خاطر سيگار ناچار به پايان دادن به فوتبال شد و يوهان كرايوف اعتراف كرده است كه بيست سال سيگار مي‌كشيد. او كه حتي اواخر به ركورد يك پاكت در روز هم رسيده بود، به دليل عارضه قلبي، سيگار را ترك كرد!
البته جالب است بدانيد كه تعداد علاقه‌مندان به سيگار، قليان و... در ميان ورزشكاران حرفه‌اي ايراني هم كم نيست و برخي بازيكنان ملي‌پوش بارها در اماكن عمومي در حال استعمال دخانيات ديده شده‌اند!

منبع: مجله خانواده سبز