بشر روز به روز در زمينههاي علمي به پيشرفتهاي قابل توجهي دست پيدا ميكند و در اين راستا همواره در رشتههاي علمي و پزشكي خبرهاي عجيب و باور نكردني را ميشنويم. يكي از خبرهاي عجيب و خارقالعادهاي كه در دنياي علمي شور و هيجان خاصي را به تازگي ايجاد كرده است، پروژه ساخت <مغز مصنوعي> است كه براي اولين بار در سويس آغاز شده است. گروهي از محققان سوئيسي در حال ساختن و تكامل بخشيدن به يك مغز مصنوعي بر روي بزرگترين و مجهزترين <ابررايانه> جهان ميباشند و انتظار دارند كه اين تصميم منحصر به فرد يعني ساخت مدل مصنوعي، ارگان فكري بشر را براي اولينبار در دنياي علم به وجود آورد. اين مدل مصنوعي و تكامل آن در دانشكده تكنيكي <لاينرانا>ي سوييس در حال پيگيري است. در اين دانشكده 35 دانشمند به رياست بيولوژيست <هنري مارك رام> و فيزيكدان <فليكس شورمن> روي اين پروژه عظيم كه >Blue Brain< نام دارد، كار ميكنند.
د. هدف اين دانشمندان ساخت يك مغز مصنوعي با كاركرد مغز واقعي است. در اين پروژه سلولهاي مغزي، مولكول به مولكول و مو به مو بررسي شده و روي <ابررايانه> منتقل ميشود. تخليه الكتريكي به وسيله بافتها و رشتههاي عصبي مصنوعي انجام شده و مغز مصنوعي شروع به كار ميكند، البته اين پروژه در مراحل ابتدايي قرار دارد. اين ارگانيسم مصنوعي از حدود ده هزار تراشه كامپيوتري تشكيل شده كه مانند سلولهاي عصبي اصلي عمل ميكنند.
سلول به سلول
براي ساختن اين مغز مصنوعي قسمت بزرگي از غشاي مغز موش صحرايي دقيقا مورد مطالعه قرار گرفته و سلول به سلول همراه با تمام انشعابات و بافتهاي عصبياش روي قدرتمندترين و بزرگترين سوپر كامپيوتر جهان پياده شده است. هنري ماركرام اهل آفريقاي جنوبي ميگويد: چند سال پيش گروهي دست به اين اقدام زدند اما موفقيتآميز نبود ولي امروزه ما با ابررايانههاي عظيم و دانستههاي زيادي كه در اختيار داريم توانستهايم تا به حال اين پروژه را با موفقيت پيش ببريم. او در ادامه ميگويد: ما خودمان ميدانيم كه چه كار سخت و طاقتفرسايي را در پيش داريم اما اگر ما مغز انسان را نسازيم نميتوانيم دقيقا كارايي آن را درك كنيم.
عملا در سالهاي اخير موفقيتهاي زيادي در زمينه تحقيقات مغزي به وجود آمده است اما اين سوال بزرگ همواره براي انسان پيش ميآيد كه چگونه چنين ارگاني به صورت سلولهاي الكتريكي مصنوعي تشكيل و جهتدهي ميشود. پروژه >Blue Brain< تا به حال اساسيترين تلاش براي يافتن معماي عملكرد موشكافانه مغز بوده است و در مراحل اوليه واقعا سازندگانش را غافلگير كرده است چرا كه به ندرت با محركهاي الكتريكي تغذيه ميشود و هماهنگي خاصي در اين نمونه ساده مغزي كه از روي مغز موش صحرايي كپي شده است ديده ميشود.
ده هزار سلول عصبي
ماركرام ميگويد: در اين نمونه مصنوعي ارگانيسم فكري ده هزار سلول عصبي با هم و هماهنگ كار ميكنند كه تا سال بعد ما اين سلولها را به صدميليون ارتقا خواهيم داد اما اين هم ما را راضي نميكند و اين پروژه قرار است تا سال 2015 ادامه و تكامل يابد. در اين مدت ماركرام قصد دارد با همكارانش مشورت كرده و با كمك آنها اين پروژه را تكميل كند به طوري كه >Blue Brain< تبديل به يك مغز واقعي انسان با همان كارايي و با حدود صد ميليارد سلول عصبي ناب و خالص شود. او ميگويد: ما براي ساختن اين نمونه، جمجمه هزاران موش صحرايي را در سالهاي اخير باز كرده و مغز آنها را تشريح و موشكافانه روي آنها كار كردهايم و پاسخ بسياري از سوالاتمان را به چنگ آوردهايم. ما برنامههاي صدها نوع سلول مغزي را در شرايط مختلف در جدولهاي بسيار ثبت كرده و سپس ساخت بدل ديجيتالي مغز را آغاز كردهايم و اين تحقيقات از 15 سال پيش آغاز شده است. ماركرام اين روشهاي پژوهشي را در آزمايشگاه <هايدل برگ> و زير نظر دكتر <برت ساكمن> ياد گرفته است. دكتر ساكمن موفق شده بود سلولهاي خاكستري منحصر به فردي از مغز را با لطيفترين لولههاي شيشهاي بمكد و آنها را به كمك محركهاي الكتريكي مصنوعي به حركت درآورد. او در سال 1991 براي اين موفقيت <جايزه نوبل> را دريافت كرد. دانشجوي او ماركرام هم راه او را ادامه داده و سلولهاي بيشتري را اينگونه در دست بررسي قرار داده است و تا امروز 12 نمونه از سلولهاي مختلف مغزي را با اين روش بررسي كرده است.
ماركرام ميگويد: اين يك موفقيت بزرگ در علم پزشكي محسوب ميشود. به گفته او براي كپي تنها يك سلول مغزي در ابررايانه ماهها وقت نياز است و ميليونها فرمول در مدل سلول ديجيتالي مخفي شده است كه از هماهنگي بين اين فرمولها رفتار يك سلول واقعي به وجود ميآيد. وي در ادامه افزود: در شروع سال آينده، مغز موش صحرايي روي ابررايانه پياده خواهد شد و روز به روز ارتقا و پيشرفت خواهد يافت تا بالاخره به مغز انسان دست پيدا كنيم. در اين كار مدام بايد كامپيوترهاي ما پيشرفتهتر و مجهزتر شود. اين دانشمندان از كامپيوتر غولپيكر >IBM< در اين پروژه استفاده ميكنند و شركت سازنده اين ابررايانه در اين راه با دانشمندان دانشگاه <لاينرانا> همكاري ميكنند. هزينه اين همكاري براي سازنده >Blue Brain< سه ميليارد دلار در سال تخمين زده شده است و ماركرام ميگويد: اين زحمات و هزينهها براي چنين پروژه عظيمي ارزشي ندارد و ما اميدواريم كه روزي به مغزي مصنوعي دست پيدا كنيم كه قابل انتقال به انسان باشد.